AB Gemileri Güney Asya’da Hurdaya Ayrılıyor

NGO Shipbreaking Platform ve Transport & Environment (T&E) raporuna göre, 2019-2025 döneminde sökülen AB bayraklı veya AB sahipli gemilerin yalnızca yüzde 5’i tonaj bazında Avrupa’daki tesislerde geri dönüştürüldü. Gemilerin önemli bölümü Hindistan, Bangladeş ve Pakistan’daki kıyı söküm sahalarına gönderildi.

Avrupa Birliği’nin gemi geri dönüşüm kapasitesi bulunmasına rağmen, AB bağlantılı gemilerin büyük bölümünün söküm için Güney Asya’ya gönderildiği bildirildi. NGO Shipbreaking Platform ve T&E tarafından yayımlanan rapor, AB’nin gemi geri dönüşümünde mevcut kapasitesini yeterince kullanamadığını ortaya koydu.

Rapora göre, 2019-2025 yılları arasında 706 AB bayraklı ve/veya AB sahipli gemi dünya genelinde söküldü. Bu gemilerin yalnızca yüzde 22’si Avrupa Birliği sınırları içindeki tesislerde geri dönüştürülürken, tonaj bazında Avrupa tesislerinin payı sadece yüzde 5’te kaldı.

Tonajın üçte ikisi Güney Asya’ya gitti

Sökülen gemilerin yaklaşık yarısı Hindistan, Bangladeş ve Pakistan’daki gemi söküm sahalarında karaya oturtularak parçalandı. Bu tesislerin toplam tonajdaki payı ise yüzde 66’ya ulaştı.

Geri kalan gemilerin önemli bir bölümü ise başta Türkiye’deki gemi söküm tesisleri olmak üzere farklı ülkelerde geri dönüştürüldü.

Rapor, AB kurallarından kaçınmak amacıyla bazı gemilerin sökümden kısa süre önce bayrak değiştirdiğine de dikkat çekti. Buna göre 102 gemi, söküm işleminden kısa süre önce AB bayrağını başka bir ülkenin bayrağıyla değiştirdi.

Avrupa’nın kapasitesi kullanılmıyor

AB’nin gemi geri dönüşüm kapasitesinin mevcut filoyu karşılayabilecek düzeyde olduğu belirtiliyor. Rapora göre, 2020 yılında AB’de 2,1 milyon hafif deplasman ton (LDT) gemi geri dönüşüm kapasitesi bulunuyordu.

Aynı yıl AB sahipli gemilerden yaklaşık 1,4 milyon LDT hurdaya ayrıldı. Ancak bu tonajın üçte ikisinden fazlası Güney Asya’daki kıyı söküm sahalarına gitti.

NGO Shipbreaking Platform, Avrupa’da büyük gemilerin geri dönüştürülmesine uygun tesislerin bulunduğunu ve en az 6 ila 8 tersanenin 330 metreye kadar uzunluğa sahip gemileri sökebilecek kapasitede olduğunu belirtiyor.

Kuruluş, bu veriler ışığında AB’nin tüm AB bayraklı ve AB sahipli gemilerini kendi sınırları içerisindeki tesislerde geri dönüştürebilecek yeterli kapasiteye sahip olduğu sonucuna vardı.

“Stratejik özerklik açısından başarısızlık”

NGO Shipbreaking Platform Politika Sorumlusu Philippine Bernard, mevcut tablonun yalnızca çevresel bir sorun olmadığını, aynı zamanda AB’nin sanayi stratejisi açısından da ciddi bir problem oluşturduğunu savundu.

Bernard, Avrupa’nın kritik hammaddelerde dışa bağımlılığı azaltmayı hedeflerken, geri kazanılabilir milyonlarca ton çeliğin üçüncü ülkelere gönderilmesinin stratejik özerklik hedefleriyle çeliştiğini ifade etti.

AB’nin yeni düzenlemesi tartışma yarattı

Avrupa Komisyonu temmuz ayında, ilk kıyıda gemi söküm tesislerinin AB tarafından onaylanan gemi geri dönüşüm tesisleri listesine alınmasına yönelik planlarını açıkladı.

Ancak Shipbreaking Platform ve T&E, bu yaklaşımın gemilerin Avrupa dışındaki söküm sahalarına gönderilmesini kolaylaştırabileceği uyarısında bulundu.

Gemi sökümünün ekonomik boyutu da dikkat çekiyor. NGO Shipbreaking Platform’a göre bir geminin ağırlığının yüzde 95’ine kadarı, yüksek kaliteli hurda çelik başta olmak üzere geri dönüştürülebiliyor.

Kuruluşun önceki bir çalışmasına göre, önümüzdeki 10 yılda yaklaşık 12 bin AB sahipli geminin hizmet ömrünün sona ermesi bekleniyor. Bu gemilerin geri dönüşümünden yılda 12 milyon tona kadar çelik elde edilebileceği öngörülüyor.

Rapor, AB’nin gemi geri dönüşümünde yalnızca çevre ve iş güvenliği standartlarını değil, aynı zamanda çelik ve hammadde arz güvenliğini de stratejik bir konu olarak ele alması gerektiğine işaret ediyor.