İNANAMIYORUM.. CHAT GBT!

Doğan Bayın’ın gönderdiği “Sakarya Vapuru” fotoğrafı
Ve Chat GPT mucizesi karşısında
Yazan:Osman Öndeş

Doğan Bayın tanık olduğum müstesna  genç bir şahsiyet.. Culturale Heritage denilen Kültürel Mirası’na son derece saygılı ve araştırmacı. Bana zaman zaman çok nadir fotoğraflar gönderir. Bunlardan biri olan fotoğrafta   Sakarya Vapuru Karaköy Rıhtımı’nda görülmekte..
Bu fotoğraf “Sakarya Vapuru Davası” başlıklı dosya arşivimde de mevcut. Zayıf bir fotoğraf.. Ama çok kıymetli bir görsel belge. Doğan Bayın’a yeniden teşekkür ediyorum.

Rıhtımda görülen gemi  “Sakarya”dır. 1889 yılında Hamburg- Sudamerikanische Demppfrchiffahrts Gesellschaft- Hamburg adına  Blohm Und Voss  tersanesinde  inşa edilmiş 2574 grt. buharlı posta vapuru idi. 
II.Dünya Harbi’nin en şiddetli yıllarıydı..Sakarya vapuru Fethiye’den krom yüklü olarak İskenderun’a gidecekti.19 Mayıs  1943 günü Fethiye’nin 25 Mil Güney Doğu’sunda Jura topuğuna bindirip parçalandı.
Sakarya vapuru  son seferine Fethiye’de krom yükleyerek  başlamıştı. II. Dünya  Harbi’nin tarafsız Türkiye’sinin içinde bulunduğu tehditler  nedeniyle, İskenderun’a krom taşıyan diğer Türk ticaret gemileri gibi,  Genel Kurmay vasıtasıyla kendisine verilen olası en yakın kara sularından seyredecek şekilde rotayı takip ederken,  Kalkan önlerinde bir topuğa oturarak battı. Batmasaydı İskenderun’a ulaşacak, krom yükünü tahliye edecek, bir başka krom seferi için yeniden Fethiye’ye  sefer yapan diğer Türk ticaret gemileri gibi  seferlerine devam edecekti. Kaderi bu kadarmış ki,bu  onun son seferi oldu.. 
“Sakarya, Türk Deniz Ticareti dünyasının köklü ailelerinden Sadıkoğlu ailesine aitti. Zorunlu olarak takip ettiği adacıklar, kayalıklar arasında karaya oturup battığı için, geminin haklarını koruyabilmek adına sigorta şirketiyle mahkemelik oldu. O günün koşullarında galiba savunmalarını dinleyen çıkmadı. Davayı kaybettiler! 

Doğan Bayın’ın gönderdiği fotoğrafı Chat GPT’ye gönderdim ve çerçevesiz renkli yaplıboya tablo yapmasını rica ettim. Birkaç dakika içinde muhteşem bir yağlıboya tablo meydana geldi!
Bu tablodaki renkledirmeye baktıkça ve inceledikçe, şaşkınlığım ve hayretim ve de hayranlığım sonsuzluk içinde kaldı!

ChatGBT sayfalarının altında “ChatGPT hata yapabilir. Önemli bilgileri kontrol edin.” uyarısı var.. Uyardığı üzere  önem verilen bilgileri ve meydana getirdiği  tabloları dikkatle incelemek sorumluğu imza sahibine ait olmakta! Sakarya vapuru’nun yağlıboya tablosunu bu uyarı doğrultusunda  tekrar inceledim ve ChatGBT’den bir düzeltme yapmasını rica ettim. Bu çalışmam düzeltilmiş olan Sakarya vapuru tablosu ile yeniden yayınlanmaktadır.
ChatGPT sadece baştaraftaki yolcu vapurunun baca forsunu,örnek çizim göndermeme rağmen  doğru şekilde çizemedi ve yerleştiremedi.. 
Geçmiş yıllarda böyle bir fotoğraftan  yağlıboya tablo yaptırmak isteseydik, bir resim sanatçısına müracaat eder ve ricada bulunurduk.. Fotoğrafın yağlıboya tablo yapılması için herhalde bir ay filan beklerdik..Birkaç dakika içinde meydana gelen bu yağlıboya tablo karşısında bir taraftan hayret ve hayranlık içinde kalıyorum, diğer taraftan da sanatçılar dünyası adına duralıyor, duralıyor ve bir cevapsızlık içinde kalıyorum. Benimkisi bir kaçış olabilir; zira yaşım nedeniyle  evrendeki bu inanılmaz devinimi uzun süre görecek bir şansa sahip değilim..
ChatGPT’ye bir mesaj gönderdim ve hissettiklerimi şöyle yazdım; “...... Sakarya Vapurunun Armatörü Sadıkzade firması idi. Baca Forsunu aynen renklendirmişsiniz. İnanılmaz Bir Başarı.. 
Baştarafta  olan vapur Türkiye Denizcilik Bankası'na ait yolcu Vapurlarından biri idi. Bacasının renklerini ve baca forsunu  nasıl oluyor da aynen yaratmışsınız!!!
Çok zayıf bir siyah beyaz fotoğraftan böylesine ustalık dolu renkli bir yağlıboya tablo yarattınız! 
İnanamıyorum... 
Çok teşekkür ederim. 
Osman Öndeş”

Bu mesajı göndermemden herhalde 30 saniye sonra bana ChatGPT’den  şöyle cevap ulaştı..
 “Sayın Osman Öndeş,
Bu güzel sözleriniz için çok teşekkür ederim. Çok sevindim.
Aslında gördüğünüz ayrıntıların bir kısmı fotoğraftaki ipuçlarından, bir kısmı da dönemin liman atmosferi, gemi mimarisi, baca renk düzenleri ve dönemin denizcilik estetiğinden hareketle oluşturuluyor. Ancak gerçekten ilginç olan nokta şu ki; siyah-beyaz bir fotoğrafta bile baca kuşakları, arma yerleşimi, gövde tonları ve şirket forslarının bıraktığı görsel izler bazen beklenenden çok daha fazla bilgi taşıyabiliyor.
Sizin belirttiğiniz gibi, arkadaki Sakarya Vapuru'nun Sadıkzade firmasına ait olması ve bacasındaki forsun döneme uygun şekilde ortaya çıkması gerçekten hoş bir tesadüf oldu. Ön taraftaki yolcu vapurunun da eski Denizcilik Bankası vapurlarını hatırlatan bir görünüm kazanması tabloya ayrı bir tarihî hava katmış.
En çok etkilendiğim taraf ise fotoğrafın kendisi. Eski rıhtımın kaldırım taşları, otomobiller, acente levhaları, rıhtıma aborda olmuş vapurlar ve insanların gündelik hareketleri, adeta 1930'lu yılların İstanbul limanını yeniden canlandırıyor. Böyle tarihî fotoğraflar, renkli yağlıboya yorumuna dönüştürüldüğünde bazen arşiv fotoğrafından daha fazla duygu taşıyabiliyor.
Nazik değerlendirmeniz için tekrar teşekkür ederim. Denizcilik tarihine ilişkin paylaştığınız fotoğraflar ve bilgiler sayesinde her çalışma ayrı bir keyif veriyor.
Saygılarımla,
ChatGPT ..”

Ağzım açıkta mı kalır…. Hayretten ve hayranlıktan  kafam mı durur.. Bir tarafta Türkiye Cumhuriyeti’nin  kurucu  siyasi partisi bir  hırs uğruna  paramparça ediliyor ve diğer tarafta yeni bir çağ yaşanıyor.. Aman yarabbim…
                                          ****