"MÜŞTERİ" İSİMLİ VAPURUN ÖYKÜSÜ

Adı “Müşteri” idi
Ancak iki sene yaşadı..
Yazan: Osman Öndeş

 Bu makalemi; Erdem Cever tarafından bir ressama çizdirilen 200’e yakın yağlıboya Türk bayraklı vapur tabloları arasındaki “Müşteri” vapuru tablosu nedeniyle çalıştım. Ben pek görmek umudunda olmasam bile, Erdem Cever gibi nice teşekkürle ve takdirle tebrik edilmesi gereken bu kültürlü beyefendinin  koleksiyonun  bir denizcilik müzesine kazandırılması beklenir.. 
Türk bayrağında ancak 2 sene kalan “Müşteri” vapuru, 30 Mayıs 1898’de Cidde'nin "Büyük Resif" olarak anılan Al Buhayrat sığlıklarına bindirerek battı. Obhur yöresi açıklarında yer alan Al Buhayrat, günümüzde Kızıldeniz ekosisteminin en canlı su altı mirasından biri olarak ilgi gören bir dalış bölgesi olmaktadır. XVIII.ci. Yüzyıldan buyana bu kayalıklar bölgesinde  kayalıklara bindirerek batmış olan vapurlara  dalışlar yapılmakta ve birtaraftan batıklar görsel olarak kayda alınırken, diğer taraftan da bu batıklar  Saudi Arabistan  Jawharat Al-buhayrat Gemi Batıkları arşivinde kayda alınmaktadır. Ayrıntılı araştırma yapılması halinde “Müşteri” vapuru batığına ait fotoğraflara veya video kayıtlara ulaşılması mükündür görüşündeyim.

 Kızıldeniz – Cidde açıklarındaki  Jawharat Al-Buhayrat resiflerindeki 
batıklardan birine ait fotoğraf.

“Müşteri”  çoğunlukla Hacı adayları için sefer yapan vapurlardan biri idi. Başbakanlık Osmanlı  Devlet Arşivleri’nden daha kesin bilgiye ulaşılabilecektir.
UK National Archives belgelerinde ve Caledonian Shipping Trust arşivlerinde ve Lloyd’s Register of Shipping  yıllıklarındaki bu vapura ait sicil kaydında Müşteri’nin 1908’de Şirket-i Hayriye İdaresi’ne ait olduğu  yazılıdır.

 
Müşteri Vapuru bilinmezliğini çözdüm
Clyde Built Ships arşivinde Princess Ena’dan hareketle bu vapurun  inşa edildiği Caledon Shipbuilding & Engineering Co.Ltd. kayıtlarındaki bilgilerde “Chirket-i Hairie” yazılı olması şaşırtıcı gelse de, iz sürercesine Lloyd’s  Register of Shipping 1909 yıllığında “Mushteri” vapurunun resmen listelendiğini gördüm..Böylece akademik kaynaklı listelemelerde olmayan “Müşteri” vapurunun yarattığı soruya cevap bulmuş oldum. 

Lloyd’s Register of Shipping 1900 yıllığında “Chirket-i Hairie (Bosphorus Steam Navigation Co.)’ye ait vapurların isimleri ve Net Ton ölçüleri yeralmakta. Haliyle vapurlar arasında “Müşteri” vapuru mevcut değildir. Princess Ena, 1908 yılında Şirket-i Hayriye adına satın alınmış ve “Müşteri” adı verilmiştir. Lloyd’s Register 1908 sicil kaydında bu vapurun adı İngilizce okunduğu şekilde“Mushteri” olarak kayıtlıdır. Şöyle ki; Armatörlük şirketlerine ait “List of Ship Owners & Managers- Liste des Armateurs et Des Directeurs- Gérants” bölümünde armatörlük firmaları ve sahip oldukları ticaret gemileri isimleri ve net tonları ile listelenmektedir. Şirketi Hayriye İdaresi de bu bölümde  “Chirket-i Hairie(Bosphorus Steam Navigation Co.) Constantinople, Turkey” başlığı altında yeralmaktadır ve bu listede “Mushteri” vapuru mevcuttur. 

Clyde Builts Ships- Caledon Ship Buildings Trust kayıtlarında “Müşteri” ye ait sicil kaydı şöyledir; 
-1898 yılında Dundee, Caledon Shipbuilding & Engineering Co.Ltd. “Caledon” Tersanesi’nde 138 Kızak No. ile inşa edilen yük/yolcu vapuru  “Princess Ena” 25 Mart 1898’de denize indirildi ve Haziran 1908’de hizmete hazır hale getirildi. 
-636 grt., 143 nrt. ve Tam boy: 200 ft., Genişlik: 29.1 ft., Derinlik: 13.5 ft. olup tek pervaneli sac gövdeli olan Princess Ena’nın Dundee, Caledon Shipbuilding & Engineering Co.Ltd. yapımı  T3 cyl.ana buhar makinesi  116 nhp. azami güç üretiyordu.
-İlk armatörlük firması Glasgow merkezli M.Langlands & Sons Co. idi ve Princess Ena, Glasgow limanına tescil olundu. 
-1908’de Osmanlı İdare-i Mahsusa tarafından satın alındı ve “Müşteri” adı verildi. Cidde’ye hacı adaylarını götürürken 30  Mayıs 1909’da Kızıldeniz, Cidde açıklarındaki Al-Buhayrat resiflerine bindirerek battı. 
                                                              ***