NECATİ PAHLİVANZADE VAPURU ÖYKÜSÜ

Genelyük Gemisi “Necati Pehlivanzade”
Yazan: Osman Öndeş
 

Fotoğrafta hemen neredeyse bütünüyle batık gibi görünen bu vapurun  adı  “Necati Pehlivanzade”  yazılı. Fotoğrafı arşivlerde bulunamamıştı. 2026  Haziran ayında Moda Müzayede tarafından satışa sunulan fotoğraflardan biri arasında ortaya çıktı. Bu fotoğrafı fark eden Nurüddin  Gürpınar oldu ve bana iletti. Necati Pehlivanzade  genel yük gemisinin armatörü Necati Pehlivan idi.
Hayli zaman yıpranmasına maruz kalmış  olan bu soluk fotoğrafın renklendirilmesini sağladım,isminin okunur hale gelmesini temin ettim ve renkli fotoğrafı da ortaya çıktı. 

 
Zonguldak’tan kömür yüklü olarak İstanbul’a seyrederken 20 Mart 1964 gecesi Kefken Adası kayalıklarına bindirmiş ve bir anlamda yarı batık hale gelmişti. Nasılsa yüzdürülmüş ve Haliç’e yedeklendikten sonra 11 Kasım 1965 tarihine kadar sökülmüştür. Mevla Rahmet eyleye!

Norveç denizci bir ülkedir ve aynı zamanda  Mazi Kültürü’na saygılı bir ülkedir.Bu güvence ile  Sangstad’ın Norveç’teki arşiv kaydını  araştırdım.  “Shiphistorie” arşivinde mevcut olduğunu gördüm. Sangstad’ın kaydı şöyle idi:

 
Skiphistorie/Norveç  arşivindeki Sangstad  sicil kaydı (Üst kısım)

Bu vapurun inşa adı “Sangstad” ve armatörü Norveç’li Christiana kayıtlı Klaveness D/S A/S - A. F. Klaveness & Co., idi. “Sangstad” Norveç’ce “Deniz Savacışı” anlamına gelmekte. 1911 yılında Soutland, Southwick kayıtlı Robert Thompson & Son, Soutwick Tersanesi’de 269 Kızak No.’su ile inşa edildi ve 25 Temmuz 1911 tarihinde denize indirildi. Ağustos 1911’de inşaatı tamamlandı. Sac gövdeli 4175 dwt., 2428  grt. ve 1459 net. Tam boy: 299.4 ft., Genişlik: 44.5 ft. ve Derinlik:22.3 ft. genelyük gemisi  idi. 
Sangstad 1911 yılı Ağustos ayında hizmete girmişti.bu süreçte Lloyd’s Register of Shipping’in 1911-1912 yıllığı II.Cildi de basılmış  oluyordu..Ayrıca  Lloyd’s Register of Shipping 1912- 1913 yıllığını da inceledim. 
“N” harfinde araştırma yaptım. İki Türk ticaret gemisi hakkındaki kayıtlar olduğunu gördüm. Bunlardan birisi 2626 gt., 1590 net. ve 3556 dwt. olan “Necat” vapuru idi. Barzilay ve Benjamin firmasına ait iken II.Dünya Harbi Varlık Vergisi yaptırmları sonucu ellerinden alınmıştı ve tüm filosu Denizcilik Bankası T.A.O.’ya devredilmişti. Varlık Vergisi ile yok edilen Barzilay ve Benjamen Denizcilik Şti. devrinin ikinci en güçlü filosuna sahipti.
İkinci gemi ise benim aradığım “Necati Pehlivazade” idi.Norveç’in  Skiphistoria arşivinde  bazı ayrıntılı bilgiler mevcut olmadığından  Lloyd’s Register 1912-1913 yıllığında bu ayrıntılara ulaştım. 2422 gt.,1490 net. ve 4175 dwt.olan Necati Pehlivanzade Tam boy: 299.4 ft., Genişlik 44.6.ft., Derinlik: 19.3 ft. ve Sunderland’da kurulu North East Marine Engineering Co.Ltd  imalatı T3Cy. ana stim makinesi  217 nhp. azami güç üretiyordu. Azami seyir sürati: 9.5 Knots idi. 4 Ambar,6 bumba ve 8 vinç olup DnV+ A1 Klaslıydı. 

 
Sangstad, Norveç bayrağı ile Kristiana limanına tescil olundu. 
1916’da Kristiania’dan A. F. Klaveness & Co. A/S, Lysaker yönetimine devredildi.
1918’de Kristiana’dan Thv. B. Heistein & Sønner satın aldı. 
1919’da Kristiana’dan Martin Mosvold yönetimine devredildi.
1922’de Kristiansand’dan A. I. Langfeldt & Co.yönetimine devredildi.
1923’de Farsund’dan   A/S Dea (Th. Brøvig) satın aldı ve “DEA” adı verildi.
1940’da Nisan ayından itibaren ’da Nortraship yönetimine devredildi.
1945 Ağustos ayında Farsund’dan   A/S Dea (Th. Brøvig)’a devredildi. 
1950  Ağustos ayında  İstanbul’dan Pehlivanlar Cemal, Muzaffer Necati Pehlivan Vapurculuk İşletmesi Kollektif Şirketi satın aldı ve “PEHLİVAN” adı verildi.
1956’da  Cemal Pehlivan’ın vefatı sonrasında İstanbul’dan Cemal Pehlivan Varisleri ve Muzaffer Pehlivan adına sicil kaydı yenilendi.
1957’de Necati Pehlivanzade tüm hisseleri satın aldı ve “NECATİ PEHLİVANZADE” adı verildi.
20 Mart 1964 gecesi  Zonguldak’tan kömür yüklü olarak İstanbul’a seyrederken  Kefken Adası kayalıklarına bindirerek yarın batık hale geldi.  
1965 yılı Mayıs-Haziran süresince yüzdürüldü ve yedeklenerek Haliç’e çekildi.Kasım 1965’de gemi sökümcülerine satıldı ve Kalafatyeri’nde sökülerek  yaşamı sona erdi. 

Sanstad/ Necati Pehlivanzade genelyük gemisinin Sunderland Built Ships arşivindeki sicil kaydını da inceledim ve olası araştırmacılar için bu makaleme kopyaladım.  
War Sailors portalındaki bir mesaj dikkatimi çekti.  Bu mesajda Taylan Pehlivanzade imzalı idi ve Necati Pehlivanzade’nin  torunu olduğunu belirterek  dedesine ait NECATİ PEHLİVANZADE’nin önceki adı  DEA olan fotoğrafını rica ediyordu.Bu mesaj 2006 yılına aitti!
Taylan Pehlivanzade’ye uaşmaya çalıştım. 
Karadeniz’de Zonguldak- İstanbul hattında seyreden ticaret gemilerinin   o eski yıllarda çoğunlukla Kefken Adası kayalıklarına çarparak karaya oturdukları veya battıkları yazılıdır. 
Merak edilir ise; Günümüzdeki kayıtlara göre; Kocaeli’nin Kandıra ilçesi sınırları içinde kalan Kefken Adası, Cebeci Sahili’nin tam karşısında bulunmaktadır ve kıyıya yaklaşık 10 dakikalık mesafededir.  Cenevizliler Dönemi’nden kalma kale surlarının da bulunduğu adada 40’a yakın yağmur su kuyusunun da bulunduğu bilinmektedir. 30 Kasım 1879 tarihinde inşa edilen Deniz Feneri  13 – 17 mil arasındaki uzaklıktan görülebilen ışığı ile Karadeniz’in sularında ilerleyen gemilere mevki imkanı vermektedir.

 Adanın etrafında Cenevizliler ve Romalılar Dönemi’nden kalma tarihi eserlerin kalıntıları vardır. Birinci derece sit alanı olan Kefken Adası’nda geçmiş dönemlerde birçok ailenin yaşadığı bilinmektedir. Kefken Adası’ndan denize girmek deniz suyunun akıntısı nedeniyle  dikkatli olmayı gerekli kılmaktadır. Ve nihayet, asrımızın teknoloji mucizelerinden yapay zeka, ricam ve eklediğim açıklamalar ve verdiğin bilgiler doğrultusunda Necati Pehlivanzade gemisinin  adı DEA iken çekilmiş fotoğrafından hareket ederek gece seyir halindeki fotoğrafı bana gönderdi. Bu bir sanat eseridir..Akıbeti bir felaketle sonuçlanan bu gemiyi ve armatörünü saygıyla anıyorum.