VAPUR ACENTESİ TIMOTHEE REBOUL

Gemi acentesi ve donatanı  Timothée Charles Reboul 
ve oğlu ünlü Reboul Eczanesinin kurucusu Jean Cesar Reboul
Yazan: Osman Öndeş
  

Bu fotoğrafın aslı Chambre Maritime des Compagnies de Navigation Étrangères Constantinople üyelerinin toplu olarak çekilmiş olarak 
Vapur Donatanları ve Acenteleri Derneği arşivindedir.

Vapur acentesi ve donatı Timothée Reboul, İstanbul’daki Reboul ailesinin önemli üyelerinden biriydi ve Fransız/Levanten Reboul ailesinin bir mensubuydu. 6 Kasım 1902'de kurulan Chambre Maritime des Compagnies de Navigation Étrangères Constantinople'ın ilk yönetim kurulunda yer aldı. 1912 yılında başkan seçildi. Başkanlığı 1912–1919 dönemine kadar devam etti; bu dönem Balkan Savaşı ve I. Dünya Harbi yıllarını kapsıyordu. 1912'deki seçim kaydında mesleği/konumu “Agent de la Compagnie A. Deppo” olarak yeralmıştır İstanbul'da vefat etti ve Feriköy Latin Katolik Mezarlığı'na defnedildi. 
Reboul ailesinde Timothée, Laurent, Alexandre, Jean César, Lucien Laurent gibi isimler tekrar tekrar kullanılmış. Rebul ailesinden Reboul Eczanesi 'nin kurucusu Jean César Reboul'ün babası k Lucien  Laurent Reboul idi. İstanbul’a yerleşmiş Reboul ailesinin iki önemli kolundan birinin Alexandre Timothée Reboul tarafından Fransız vapur şirketleri acenteliğiyle, diğerinin ise Jean César Reboul tarafından eczacılıkla temsil edilmiştir. 
Reboul ailesinin evleri Kadıköy- Moda/ Bahariye’deki  Saint Joseph Lisesi  yokuşu karşısındaki sıra everde  yeralıyordu.
Fransız tüccarların yurt dışına yerleşmek için Marsilya Ticaret Odası'ndan izin almaları gerekiyordu. Marsilya Ticaret Odası Arşiv  kayıtlarına  göre, Reboul ailesinden 4 Ağustos 1800  Marsilya doğumlu Alexandre Jean Baptiste Gaspard Reboul Kapitülasyonların sağladığı imkanları görerek İzmir’e yerleşmeye karar verdi. Alexandre Jean Baptiste Gaspard Reboul’a  izni 9 Aralık 1823'te verildi. 1824'te İzmir'e geldi ve 1 Haziran 1825'te İzmir'de St. Polycarpe'de Fransız bir tüccarın kızı Elisabeth Hélène Séraphine Tricon ile evlendi. Ailenin İzmir'de ve 1830'larda taşındığı İstanbul'da 8 çocukları oldu. Alexandre Reboul 6 Mart 1857'de İstanbul'da öldü. 

 
Indicateur Oriantale 1885 yıllığında César Reboul ve Timothée Reboul hakkındaki bilgilerin olduğu sayfada, Timothée Reboul  Fransız Paquet et Cie ve Le Cercle de Transport  sigorta şirketi temsilcisi kaydı vardır.Adres ise Mumhane, Kılıç Ali Paşa Caddesi No.114 Galata’dır

Vapur acentesi ve donatanı olan Timothée Reboul
Vapur acentesi olan Timothée Reboul 6 Kasım 1902'de İstanbul'da kurulan Chambre Maritime des Compagnies de Navigation Étrangères Constantinople’un ilk yönetim kurulunda yeraldı. Compagnie Deppe  İstanbul’un ve Navigation Paquet & Cie. ‘nin acentesi idi. Timothée Reboul 1912'de ise Chambre Maritime des Compagnies de Navigation Étrangères Constantinople'a  başkan seçildi ve I. Dünya Harbi koşullarında  1919 yılına kadar bu göreve devam etti. Olağanüstü koşullar nedeniyle başkanlığı 1919'a kadar sürdü. 

22 Eylül 1828 tarihli Hollanda İzmir Konsolosluğu kaydında, Reboul ailesinden Laurent Reboul Alexandre Timothée Reboul & Elisabeth Tricon çiftinin oğlu Laurent Timothée Reboul  olarak belirtilmiştir. Belgede tanıklar arasında İzmir'in ünlü tüccarı Charlton Whittall de yeralmaktaydı. Akademik bir araştırmada Laurent Charles Timothée Reboul'ün 21 Eylül 1828'de İzmir'de doğduğunu, 1858'de İstanbul'da Marie Iphigénie Marinovic ile evlendiğini ve Trabzon'da dört çocuğu olduğu belirtilmiştir. Trabzon’da Messageries Maritimes, Paquet, Fabre Lines gibi Fransız denizcilik şirketlerinin acentesi idi ve 1865'te Belçika'nın Trabzon konsolosu oldu. Fahri konsolosluk tüm levanten gemi acentelerinin çok önem verdiği bir dış  ülke ilişkisi sayılmaktaydı ki, Cumhuriyet yıllarından bugüne aynı  alışkanlıkların devam ettiği görülür.Reboul ailesinden İstanbul yaşamış olanlar; Alexandre Reboul, César Reboul, Gustave Reboul, Jean César Reboul, Laurent Reboul ve Timothée Reboul’dür. Timothée Reboul'ün kızı ve Laurent Reboul'ün torunu Yvonne Reboul 1917'de  Michel Akavi ile evlenmiştir. 
Vapur donatanlerı ve Acenteleri tarihi’ni  çalışırken Timothee Reboul ailesi hakkında şu bilgilere ulaşmıştım;Timothée Reboul’ün aile kökleri 1682 yılına Marsilya’ya kadar gidiyor. İzmir’e göçeden ilk Reboul ise Alexandre Jean Baptiste Gaspard “Timothée” Reboul. 4 Ağustos 1800’de Bouches - du - Rhone, Cote d’Azur’de dünyaya geldi. İzmir’e göçetti ve 1 Haziran 1825’de Bornova’daki Saint Policarpe Kilisesinde Elisabeth Helene Séraphine ile evlendi. Reboul ailesinin bir grubu İstanbul’a yerleşti. 6 Mart 1857 tarihinde 56 yaşında İstanbul’da öldü. 1902 yılında yönetim kurulunda yeralan Timothée Reboul, 1912-1914 yılları arasında “Dersaadet Şambır Maritime de Campani dö Navigasyon Etranger Cemiyeti”nin başkanlığını üstlendi. Böylece kuruluştan itibaren ilk başkan M. Charles Dechaud’dan sonra yönetim kurulu başkanlığını üstlendi. İstanbul’da vefat etmiştir. Mezarı Feriköy’deki Latin Katolik Mezarlığındadır. Timothée Reboul’dan sonra yönetim kurulu başkanı seçilen E. Laboussiere Messageries Maritimes’in Vapur Acentesi’ydi. 

Aileden Eczacı Jean Cesar Reboul'un babası Laurent Timothée Charles Reboul  idi.
Soyağaçları 1685 yılına kadar Marsilya'ya kadar takip edilebilmektedir. 18. ve 19. yüzyıllarda birçok Reboul, Kahire, İskenderiye, Rosette, Selanik gibi Levant bölgelerine gelmiştir, ancak bunlar ailenin farklı kollarından olabilirler.
Jean César Reboul Beyoğlu’nda açtığı ünlü Reboul Eczanesi ile tanınmıştır. Reboul Eczanesi ’nin yeraldığı Rumeli Han, Ragıp Paşa’nın Afrika ve Anadolu Pasajları ile birlikte inşa etirdiği üç handan biridir. Cephesi barok ağırlıklı, neo-Klasik vurgulu eklektik tarzda bezenmişti.  Paris Fransız Eczacılık Fakültesi'nden mezunu idi. Hopa ile Trabzon arasındaki Doğu Karadeniz karayolu bağlantısında mühendis olarak çalışan babasını ziyaret etmiş ve İstanbul'da 'La Grande Rue de Pera' üzerinde "Grande Pharmacie Parisienne" adıyla bir eczane açmaya karar vermiştir.. 

 
Yıllar sonrasında Jean Cesar Reboul'un kalite ve mükemmelliğe olan sarsılmaz tutkusu, İstanbul'un en ikonik ve tanınmış eczanesi olan ve sayısız nesil sadık müşteri tarafından sevilen Jean Cesar Reboul, 1936 yılında Kemal Müderrisoğlu’nu  eczaneye ortak olmaya davet etti ve eczanenin adı "Kemal ve Rebul Eczanesi" olarak değiştirildi. Jean Cesar Reboul 1939'da Fransa'ya dönmeye karar verdiğinde, çok sevdiği eczanesini yetenekli öğrencisi ve iş ortağı Kemal Müderrisoğlu'na bıraktı. Kemal Müderrisoğlu da derin saygı duyduğu akıl hocasının anısına eczanenin adını “Rebul Eczanesi” olarak değiştirdi. Jean César Reboul 5 Mart 1944’de İstanbul'da vefat etmiş ve Férikoy Katolik mezarlığına defnedilmiştir. 

 
Timothéee Reboul, Indicarteur Oriantale 1890 yıllığında da
N.Paquet et Cie. vapur acentesi olarak yeralmaktadır. Fakat 
Adresi  Cité Français 65 Galata olarak değişmiştir.

Reboul ailesinin denizcilik faaliyetleri 
Vapur Acentesi ve armatör Larent Reboul
Genel merkezi Marsilya’da kurulu Fransız N.Paquet & Cie ‘nin  Çanakkale, İstanbul,Trabzon, Samsun, İzmir genel vapur acentesi olan bu muztazam hat vapurculuk şirketinin çok yoğun olan liman uğraklarını da temsil etmekteydi.  Indicateur Oriantale yıllıklarında yeralan reklamlarında belirtildiği üzere

Şirketin “Anatolie”, “Armenie”, “Mingrelie”, “La Gaule”, “Meus”, “Les Meurthe”, “Les Vosges” ve “ La Moselle” isimli yük yolcu vapurlarının İstanbul’daki genel acentesi Timothée Reboul iken, tâli acenteler; Trabzon’da Migurdiç Missir, Batum ve Poti’de Henri Garahhon, Çanakkale’de Michael Christides, İzmir’de Arachtingi Kaardeşler, Ordu’da Edvard Cuma, Tiflis’te Raynaud idi.

Reboul ailesinden Laurent Reboul de tanınmış bir vapur donatanı ve acentesi olarak Messageries Maritimes Vapur Acentesi ile yoluna devam ederken, aynı zamanda Voyvoda Caddesi (Bankalar Caddesi)’ndeki Selanik Bankası’nın hissedarıydı ve yönetim kurulu üyeleri arasında yeralıyordu. 11 Eylül 1961 Salı günü İstanbul’da vefat etti. Vefatı üzerine Selanik Bankası adına Milliyet Gazetesi’ne verilen ilanla “Selanik Bankası İdare Meclisi Reisi ve azaları mesai arkadaşlarından Bay Laurent Reboul’ün 11 Eylül 1961 Salı günü vefat ettiğini teessürle öğrenmiştir. Mütevaffanın yüksek bilgisi, engin tecrübesi ve işlere derin vukufu bundan böyle eksikliğini bize daima üzüntüyle hissettirecektir. Ufulü bütün kendisini tanıyanları ve Selanik Bankası camiasını elem ve teessüre garketmiştir” deniliyordu. 
Laurent Reboul’ün vefatı üzerine başkan seçilen Hugh La Fontaine, Whittall ailesiyle akraba  idi. Akrabalıkları evliliklere dayanır; Charlton Whittall ile Frederick La Fontaine’in kızı Helen La Fontaine’in İzmir’deki evliliklerinden; Frederick James Whittall, Edward Walter Whittall, James Charlton Whittall, Adelaide Fanny Whittall, Mary Constance Whittall, Wilfred Augustus Whittall, Oscar Whittall, Luise Alice Whittall, Helen Branche, Jane Edith Whittall, Theophanie Augusta ve Blanche Innocense Whittall adını verdikleri 12 çocukları oldu. 
Laurent Reboul ile ortak olarak armatörlük yapan Gabriel Couteaux hakkında yaptığım araştırmalarla yaşamları hakkındaki belgelerdeki isimlerden biri de Gabriel Couteaux olmuştur; Son derece faal bir işadamıydı. Couteaux ailesi Çarlık Rusya’sından kaçarak İstanbul’a göçetmişti. Gabriel Couteaux’nun firması Karaköy’de Yolcu Salonunun karşında sağdaki köşedeki kendi adıyla anılan Couteaux Han idi. Aynı zamanda Belçika fahri konsolosuydu. Son derece efendi ve kibar ve geniş kültürü olan bir şahsiyetti. Rusça dahil dokuz lisanı mükemmel konuşur ve yazardı. Gemi Acentası devrinin öndegelen deniz ticaret firmalarındandı. American President Line, Japan Osaka Line, Messagerie Maritime, Paquet, Fabre Line, Prudential Line gibi büyük kumpanyaları temsil ediyordu. 

Laurent Reboul ile Gabriel Couteaux’nın 
ortaklaşa  armatörlük denemesi
Bu ortaklığın  sahip olduğu vapur Thoroy 1893 yılında Newcastle upon Tyne Tersanesi’nde inşa edilmişti. İnşa sırasındaki adı Snowflake ’di. 1913’de eldeğiştirmiş ve Kremlin adı verilmiştir. Üçüncü kez 1922’de satıldı ve Velløy adı verildi. 1925 Ağustos ayında Bryde & Dahls Hvalfangerselskap A/S isimli Norveç armatörlük firması tarafından satın alınarak Thoroy adını aldı. 1940 Nisan ayında Almanlar Norveç’i istila ederken Müttefik Kuvvetler’e katılacak şekilde İngiltere’de bir limana sığınmıştı. II. Dünya Harbi  yıllarında Transatlantik kovoylarında yeraldı ve Alman U-Bot’larının saldırılarından kurtulmayı başardı. Ocak 1941’de Alman bombardıman uçaklarını saldırıları sırasında yara aldıysa da, onarılarak yeniden seferlerine başladı. 8 Nisan 1947’de Laurent Reboul & Gabriel Couteaux ortaklığına satıldı ve gemiye Anne de France adı verildi. 

Gabriel Couteaux ile ilgili birdiğer isim ise  Reboul ailesinin damadı, yine Kadıköy’lü Mişel Akavi ve Akavi ailesidir; Osmanlı İmparatorluğu’nun bir eyaleti olan Beyrut’tan işbulmak amacıyla İstanbul’a göçeden Akavi ailesinden Mişel Akavi İstanbul’a geldiğinde henüz beş yaşındaydı. İstanbul’da büyüdü ve genç yaşlarında aşık olduğu kız, yine ünlü bir gemi acentesi olan Fransız asıllı Reboul ailesinden Laurent Reboul’un kızkardeşiydi. Raboul ve Akavi ailesinin evliliğinden doğan Jan Akavi ise, annesinin ve babasının yaşamına ait anıları şöyle aktarmıştı: “Annem Ivonne Reboul ailenin en büyük kızıydı ve 1889’da İstanbul’da dünyaya geldi. Kardeşleri Laurent Reboul, Gil Reboul, Jacques Reboul’dü. Gemi Acentası olan Laurent Reboul’dür. Dedem ve anneannem Kadıköy’de çarşı içinde Hacı Bekir Şekerci dükkanının yanındaki evde otururlardı. Annem de o evde dünyaya gelmiştir. Laurent Reboul annemden iki yaş küçüktür. 1910 civarında gemi acentası olarak başlamıştır. I. Dünya Harbi sonrasında Gabriel Couteaux ile ortaklık kurdular. Couteaux ve  Reboul’ların  vapur acentelikleri ileri dönemlerde birleşince, şirketin adı L. Reboul & G. Couteaux Gemi Acentası olmuştur. 
Jan Akavi 1920’de Kadıköy- Moda/ Bahariye’deki Saint Josef Lisesi’nin yanındaki sokakta yeralan evlerinde dünyaya geldi. Bahariye o yıllarda Çevizlik olarak anılıyordu. Gabriel Couteaux ve Laurent Reboul ailelerinin evleri birzamanlar Moda gibi tamamiyle levantenlerin tercih ettiği semtlerden olan Fenerbahçe’deydi. Couteaux Konağı’nın 2001 yılında restorasyondan sonra boş olarak muhafaza edildiği bilinmektedir. 

 
8 Nisan 1947’de Laurent Reboul & Gabriel Couteaux ortaklığına
satılan Thoroy isimli 1893 inşa gemiye Anne de France adı verildi.
Fotoğraf gemi Marmara’da seyrederken
çekilmiştir. Kaynak: Osman Öndeş arşivi

Av.Jak Hatem’in anlattıkları
Av.Jak Hatem’in bürosu  Gümüşsuyu’nda Devres Han’da idi. Kendisini ziyaret etmiştim ve bana yaşamı hakkında herbiri tarihe ışık tutacak bilgiler anlatmıştı.
Laurent Reboul, Gabriel Couteaux ve Pascal Serres’in yakın dostlarından Av.Jak Hatem Vapur Donatanlar ve Acenteleri Derneği’nin bir dönem yönetim kurulu üyesi olarak da görev yapmıştır. Laurent Reboul, Gabriel Couteaux, Pascal Serres ile yakın dostlukları ve uzun yıllar Hukuk Danışmanı olan Jak Hatem doğasından gelen bir ilgiyle zamanla hukuk alanına yönelmiş fakat bu büyük arzusuna rağmen, hukuk fakültesine girmek istediğinde, yaşının küçük olması nedeniyle üniversiteye kabul edilmemişti. Üstelik de ailesine de yardımcı olmak istiyordu. Zira ailede biri kendisinden daha küçük olmak üzere kardeşlerine ve genç yaşta rahatsızlanmış olan babası nedeniyle de çalışarak ailesine bir katkı sağlamalıydı. 
Evleri  Kuruçeşme’de idi. Kuruçeşme o yıllarda, hep bir büyük mahalle yaşamının hakim olduğu, insanların büyüklü küçüklü birbirlerini tanıdığı ve hatta kocaman bir aile olarak yaşam sürdürdükleri  saygın semterden biriydi.. 1910 yılında Hukuk Fakültesinde öğrenime başladı ve üç yıl süren bu öğrenimini başarıyla tamamlayarak avukat oldu. Lisana karşı büyük bir yeteneği vardı.Fransızca, İtalyanca dillerine hakimdi. İngilizcesi ise daha azdı. Yabancı hukuk büroları kapanınca, Jak Hatem yasaların verdiği bir hakla çalıştığı büronun başındaki tek isim olmuştur. Zamanla mesleğinde önemli başarılar sağlamış ve devrinin çok değerli bir hukukçusu olan Bension Galin’le ortak olmuştur. Böylece hukuk bürosunun adı Jak Hatem ve Bension Galin Hukuk Bürosu olarak değiştirilir. Bension Galin’in hukuk bilgisi çok kuvvetliydi, buna karşılık mahkemelerle müvekkillerle olan ilişkilerde ise Jak Hatem çok başarılıydı. Çok ahenkli bir çalışma düzeni kurmuşlardı. Jak Hatem oğlu İzzet Hatem’i doğrudan Bension Galin’in yanına vermiştir. 
Hukuk öğrenimi sırasında, o dönemin çok ünlü bir gemi acentesi olan Laurent Reboul ve Gabriel Couteaux Gemi acentesinde çalışarak hem para kazandı ve hem de denizcilik mesleğinin pekçok alanında deneyim elde etti. Bu acentede öğrenciliği sırasında konşimento kestim, manifesto doldurdu, navlun sözleşmeleri hazırladı. 

 Av.İzzet Hatem şöyle anlatmıştır; Laurent Reboul ve Gabriel Couteaux Gemi acentesi ayrıca ticaret işlerinde de çok faaldi. Örneğin Citroen Otomobillerinin ve Michelin Otomobil lastiklerinin Türkiye genel acentesiydiler. Gibbs acentesiydiler. Hatta birgün Mösyö Reboul beni çağırdı ve Citroen otomobillerini pazarlayan memurun çok hasta olduğunu belirterek, onun yerine görev yapmamı istemişti. Laurent Reboul ve Gabriel Couteaux Gemi Acentesi’yle Citroen Otomobilleri acenteliğimiz aynı binada, fakat ayrı katlardaydı. De Chevaux olarak tanınan bir Citroen modeli vardı. Adeta sardalya kutusuna benzerdi. Böylece Citroen otomobillerini satmak suretiyle ilk kazandığım parayla ilkkez bir otomobil sahibi oldum. 
Laurent Reboul ve Gabriel Couteaux Gemi acentesi o yıllarda Prudential Line, Grimaldi Line, Pathe Line, Fabre Line gibi armatörlük firmalarının Türkiye genel acentesiydiler. 

 Arşiv kayıtlarında tespit edilen ilk fotoğraf 1906 tarihlidir. Bu fotoğraf genel kurul toplantısı nedeniyle çekilmiştir. Kayıtlara göre bu fotoğrafta yeralan üyeler soldan itibaren ön sıradakiler; 1-P. Lampros, 2-Alfred Silley, 3-Emille Barbours, 4- C. Decha, 5- W.Petche, 6- J.Seymiri, 7- Timothée Reboul, (Arka sıra); 8- N. Aperguis, 9- B. Ardunas, 10- L.Tourter, 11-C.Noykoff, 12- James W. Whittall, 13- W. Seager, 14- R. Lendemann, 15- Théodoridi, 16- G. Schrimph, 17- Theodore Reppen, 18- Bodgan De Jugovich, 19- F.Rizzo, 20- Laurent Reboul, 21- G. Doros, 22- Dimitri Mango, 23- James La Fontaine, 24- Theo C. Curmissi. Kaynak: Vapur Donatanları ve Acenteleri Derneği arşivi.

Jean Cesar Reboul ile Kemal Müderrisoğlu'nun hikâyesi
Cumhuriyet döneminin ilk eczacılarından Kemal Müderrisoğlu, 1920 yılında genç bir eczacı adayı olarak Reboul'un yanında çalışmak üzere eczaneye başvuruyor. Zaman içinde aralarında yalnızca usta-çırak ilişkisi değil, baba-oğul yakınlığında bir dostluk ve ortaklık oluşuyor. 
1936'da Reboul, Kemal Müderrisoğlu'nu eczaneye ortak ediyor ve işletmenin adı “Kemal ve Rebul Eczanesi” oluyor. 1939'da ise Reboul Fransa'ya dönmeye karar vererek eczaneyi Kemal Müdderrisoğlu'na  bırakıyor. Buradan da Rebul adı doğuyor.
                                                    ****