VAPUR DONATANLARI VE ACENTELERİ DERNEĞİ ARŞİVİNDEKİ 1906 YILINA AİT BİR FOTOĞRAFIN ANLATTIKLARI
18 Eylül 2026, Cuma 11:00
Vapur Donatanları ve Acenteleri Derneği arşivindeki
1906 yılından kalmış bir fotoğrafın anlattıkları
Yazan:Osman Öndeş
.jpg)
Vapur Donatanları ve Acenteleri Derneği genel kurul toplantısına ait arşiv kayıtlarında tespit edilen ilk fotoğraf 1906 tarihlidir. Bu fotoğraf genel kurul toplantısı nedeniyle çekilmiştir. Kayıtlara göre bu fotoğrafta yeralan üyeler soldan itibaren ön sıradakiler; 1-P. Lampros, 2-Alfred Silley, 3-Emille Barbours, 4- C. Decha, 5- W.Petche, 6- J.Seymery, 7- Timothée Reboul, (Arka sıra); 8- N. Aperguis, 9- B. Ardunas, 10- L.Tourter, 11-C.Noykoff, 12- James W. Whittall, 13- W. Seager, 14- R. Lendemann, 15- Théodoridi, 16- G. Schrimph, 17- C.J. Reppen, 18- Bodgan De Jugovich, 19- F.Rizzo, 20- Laurent Reboul, 21- G. Doros, 22- Dimitri Mango, 23- James La Fontaine, 24- Theo C. Curmissi. Kaynak: Vapur Donatanları ve Acenteleri Derneği arşivi.
Bu fotoğrafta yeralan üyelerden bazılarının isimlerinde okuma hatası olduğu anlaşılmıştır. Bu üyelerin kimliği konusunda Rafael Cervati’nin “Annuaire Oriantale” yıllıklarında incelemeler yaptım. Bu çalışma son derece sabır isteyen ve zaman alıcı bir uğraştır. Bu çalışmama SALT Research’deki “The Oriental Advertiser - Le Moniteur Oriental.” gazetesi kayıtlarını ekledim. Böylece herbir vapur donatanı ve acentesinin kimlikleri konusunda biraz daha ve doğru bilgiler saptamak mükün oldu. Arşiv çalışmaları gibi, akademik çalışmalar açısından da kalıcı olan bu makalemdeki fotoğraflar küresel arşiv kaynakları açısından da ayrıca çok önemlidir ve ilk defa yayınlanmaktadır.Bu fotoğraflar ChatGPT ve Google Gemini yardımıyla renklendirilmiş ve çerçevelenmiştir.
.jpg)
Panos C.Lambros
Siyah Beyaz fotoğrafta (1) Numarada gösterilen Panos C.Lambros, Société de Navigation à Vapeur Le Levant -Le Levant Buharlı Vapurculuk Şirketi ile “la Cie de navigation Ionienne Destouni et Yannoulato - Destouni ve Yannoulato İyonya Seyrüsefer Şirketi’nin müdürü,aynı zamanda “Du conseil de la Chambre Maritime - Pour Entrangeres- Yabancılar için Deniz Ticaret Odası Meclisi” üyesi idi.Firması Kara Mustafa Paşa Sokak No.73 Galata ve ev adresi Şişli Sokağı 11, Pera idi.
.jpg)
Conrad Alfredo Silley
Siyah Beyaz fotoğrafta (2) Numarada gösterilen Conrad Alfredo Silley;
“Khédivial Mail Steamship and Graving Dock Company Limited” şirketinin ana acentesi ve “Du conseil de la Chambre Maritime Pour Entrangeres- Yabancılar için Deniz Ticaret Odası” saymanı idi. Ev adresi: Arpa Suyu Caddesi No.8 Feriköy idi.
Emile C. Barboro
Siyah Beyaz fotoğrafta (3) Numarada gösterilen Florio & Rubattino genel acentesi olan Şövalye Emile C. Barboro Chambre Maritime des Compagnies de Navigation Étrangères Constantinople'un ilk yönetim kurulu üyesi ve Charles Déchaus Yönetim Kurulu Başkanı iken Başkan Yardımcısı idi. Diğer başkan yardımcısı ise Rus Denizcilik Şirketi genel acentesi M. Petcheneff idi.Navigazione Generale Italiana armatörlük firmasının İstanbul’daki başkanı ve denetçisi idi ve İtalyan Ticaret Odası Başkan Yardımcısı olarak da görev yapıyordu. Ev adresi Grand Hotel de Londres olarak kayıtlıdır.
.jpg)
Charles Dechaud
Siyah Beyaz fotoğrafta (4) Numarada gösterilen Charles Dechaud, Compagnie des Messageres Maritimes genel acentesi idi. 1851 yılında Marsilyalı armatör Albert Rostand ile Ernest Simons'un girişimiyle kurulmuş olan bu şirketin ilk adı “Messageries Nationales” idi. Daha sonra “Messageries Impériales” adını aldı. 1871'de, Fransa'da İmparatorluğun sona ermesini takiben şirketin resmi adı “Compagnie des Messageries Maritimes” olarak değiştirildi. Merkezi Paris, denizcilik faaliyetlerinin merkezi ise Marsilya idi. Düzenli posta, yolcu ve yük taşımacılığı yapıyordu ve Fransız hükümeti bunun karşılığında şirkete posta hizmetleri için sübvansiyonlar veriyordu. Messageries Maritimes'in İstanbul'daki faaliyeti 1852'ye kadar gitmektedr. Şirketin Agence de Constantinople adıyla İstanbul'da ayrı bir teşkilatı vardı. İstanbul genel acenteliğinin yöneticileri arasında:C. Beuf ,L. Rouet, M. Girette, M. Barthélemy Saint-Hilaire ,M. Grugoli,E. Labussière,A. Monge yer almıştır. Charles Dechaud zamanında şirket Çinili Rıhtım Hanı'nda bulunuyordu.Charles Dechaud’un ev adresi 1906 yılı kaydına göre; Kabristan Sokak No.35 Pera idi.
.jpg)
Wladimir Petcheneff
Siyah Beyaz fotoğrafta (5) Numarada gösterilen Wladimir Petcheneff, “Cie de Navigation a Vapeur et de Commerce Russe” genel acentesi ve Firma adresi; Fırın Sokak No.36 Feriköy idi.
Compagnie Russe de Navigation à Vapeur et de Commerce kısa adıyla Ropit 1856 yılında Odessa'da, Kırım Savaşı'nın hemen ardından kuruldu. Kuruluşunda özellikle Amiral Nikolay Arkas (Nikolai Arkas) ve Nikolay Novoselskiy öne çıkar. Rus hükümeti şirketi destekledi; sermayesinin bir bölümünün oluşturulmasına yardım etti, limanlarda arazi tahsis etti ve düzenli seferlerin kurulabilmesi için önemli sübvansiyonlar verdi. Ropit 2 Mayıs 1857'den itibaren ilk seferlere başladı. İlk yıllarda filosu çok hızlı büyüdü; 1858 sonunda 35, 1859'da ise 41 vapura ulaşmış durumda idi.
Zamanla Ropit, Odessa–İstanbul (Constantinople) hattının en önemli Rus işletmecilerinden biri haline geldi. Daha sonra Karadeniz'den çıkarak Ege, Doğu Akdeniz ve Mısır limanlarına kadar uzanan düzenli hatlar oluşturdu.
1913 tarihli şirket rehberinde ise şirketin İskenderiye–Pire–İzmir –Çanakkale –İstanbul–Odessa arasında posta ve yolcu seferleri yaptığı açıkça görülüyor.
Şirkete ait; Empereur Nicolas II – 7.070 grt, Tchihatchoff – 7.700 grt, Reine Olga – 7.070 grt. gibi yük/yolcu vapurları İstanbul, Çanakkale bağlantılı sefer yapmakta idiler.
Şirketin Constantinople'da bir baş acentesi Wladimir Petcheneff idi. 1899 tarihli bir posta belgesi, Rus şirketinin İstanbul'daki baş acentesini açıkça:“L'Agence principale de la Compagnie Russe de navigation à vapeur et de commerce à Constantinople” olarak kaydetmektedir. Dolayısıyla Chambre Maritime des Compagnies de Navigation Étrangères Constantinople belgelerinde şirketin adına rastlanılması şaşırtıcı değildir. Nitekim 1902'de kurulan bu denizcilik odasının kurucu üyeleri arasında Rus şirketleri de bulunuyordu.
İsim karışılığını önlemek bakımından “Cie de Navigation à Vapeur et de Commerce Russe”
ifadesi, büyük ihtimalle ROPiT – Russian Steam Navigation and Trading Company'dir.
Bu şirketi Flotte Volontaire Russe (Rus Gönüllü Filosu) ile karıştırmamak gerekir. İkisi de Rus devletinin desteğini görmüş, Osmanlı limanlarında faaliyet göstermiş önemli Rus denizcilik kuruluşlarıdır; ancak ayrı denizcilik şirketleri idiler. ROPiT yalnızca bir yolcu ve yük taşıma şirketi değildi. Odessa'daki kuruluşları arasında şirketin gemilerinin bakımı için kuru havuz, yüzer havuz, mekanik atölyeler, kereste fabrikası ve yakıt/kömür ikmal deposu gibi tesisler de bulunuyordu.
.jpg)
Alexandru Seymery
Siyah Beyaz fotoğrafta (6) Numarada gösterilen Alexandru Seymery; 1902'de kurulan Chambre Maritime des Compagnies de Navigation Étrangères Constantinople'un ilk yönetim kurulunda Genel Sekreter — Service Maritime Roumain acentesi olarak kayıtlıdır. Daha da önemlisi, 1895 tarihli Romanya Monitorul Oficial gazetesinde İstanbul'daki Romanya Denizcilik Servisi'nin genel acentesi I. Al. Seymery olarak kayıtlıdır. Aynı ilanda Köstence'daki genel acente D. W. F. Newman, İstanbul'daki ise I. Al. Seymery olarak belirtilmiştir. Bu nedenle “I. Al. Seymery / A. Seymery - Service Maritime Roumain - Constantinople” bilgisi ortaya çıkmaktadır.
Vapur Donatanları ve Acenteleri Derneği arşivinde mevcut olan ve benim Vapur Donatanları ve Acenteleri Tarihi başlıklı eserimde yayınladığım 1906 tarihli fotoğrafta adının J.Seymiri olarak yazılmış olması bence bir okuma yanılma olarak ortaya çıkmaktadır.
1895 yılında “I. Al. Seymery” — İstanbul’da 'da Service Maritime Roumain genel acentesi idi. 6 Kasım 1902’de Chambre Maritime'in Genel Sekreteri ve aynı zamanda Service Maritime Roumain acentesi olarak temsil edildi.
Service Maritime Roumain - I. Al. Seymery - Seymery/Seymiri ailesi
- J. Seymiri - Timoleon Seymiri bağlantısı
Özellikle 1880 -1910 İstanbul ticaret rehberlerinde (Annuaire Oriental / Indicateur Constantinopolitain), Lloyd's Register ve Romanya'nın resmî denizcilik kayıtlarında “Seymery” ve “Seymiri” adlarını taramak, kişinin tam adını, adresini, mesleğini ve aile bağlantısını ortaya çıkarabilir düşüncesiyle “I. Al. Seymery -1895'te Constantinople'daki Romanya Denizcilik Servisi'nin resmî genel acentesi” konusunda da araştırma yaptım.
İsmin aslı değil, okunduğu şekli kayda geçtiğinden kayıtlarda hata yapılmıştır. Zira kayıtlarda J. Seymiri / I. Seymiri biçiminde geçiyor.
27 Ağustos 1896 tarihli Romanya gazetesi Epoca'da İstanbul'daki Romanya Seyrüsefer Acentesi anlatılırken:“d-nul Seymery, şeful Agenţiei Române”yani;“Romanya Acentesi'nin şefi Bay Seymery” ifadesi bulunuyor. Bu çok önemli, çünkü artık Seymery'nin İstanbul'daki varlığının 1902'den değil, en azından 1896'dan beri mevcut olduğunu belgeleyebiliyoruz.
1896 tarihli Romanya gazetesi Seymery'nin yalnızca Chambre Maritime'a seçilmiş bir kişi olmadığını, 1896'da İstanbul'daki Romanya denizcilik teşkilatının başında bulunan profesyonel bir denizcilik temsilcisi olduğunu gösteriyor.
23 Ağustos 1895 tarihli Monitorul Oficial al României, İstanbul'daki Romanya Denizcilik Servisi'nin genel acentesini açıkça:“I. Al. Seymery la Constantinopol” şeklinde belirtmek suretiyle bu kaydımı doğrulamaktadır.
1896 tarihli Epoca gazetesinde de “Seymery, şeful Agenției Române”- “Romanya Acentesi'nin şefi Seymery” ifadesi yer almaktadır; “J. Seymiri” nin tam adı “Seymery Alexandru” dir. 1906 tarihli Buletinul Societății Politehnice yayınında “D-l Seymery Alexandru, actual agent principal…” olarak yazılı oluşu düzeltme imkanı vermiştir.
Yine Romanya’da yayınlanmakta olan Epoca Gazetesi’nin 27 Ağustos 1896 tarihli nushasında “Şeful Agenției Române” kaydı da aynı kişiyi doğrulamaktadır. Gazete, İstanbul'da Romanya acentesinin başında bulunan kişiyi:“d-nul Seymery, şeful Agenției Române” yani “Seymery Bey, Romanya Acentesi'nin şefi” olarak veriyor.
“Agent de la Service Maritime Roumain”- “NAVROM (Compania de Navigatie Fluviala Romana” nın tanıdığım acentesi Kayhan Berkin idi. Kara Mustafa Paşa Sokağı’ndan Tophane’ye yaklaşırken Frank Han’ın en üst katında olan acentesi ile kendi toplumundan uzakta kalarak acentelik yapardı. Bu han günümüzde çok şık bir oteldir.
Frank Han’da alt kat komşusu Alex Dabcovich idi. O da rahmetli olmuştur. Kayhan Berkin’in evi Moda’da Moda Deniz Kulübü’ne inen Hüseyin Bey Sokağın köşesinde idi. Bir zamanlar çok yakın aile dostlarımızdandı. Fakat zamanla aile birliği bozulmuş ve eşinden ayrı bir ömür ile ardından hastalanmış ve hayata veda etmiştir.
1912’de NAVROM’un Türkiye acentesi;Q.M. Müller, Agent des Services Maritimes Roumains ve 1928’de . Romanya Vapurları kumpanyası, Monsieur Folé, Galata Merkez Rıhtım Han., Beyoğlu, Tel: 2034. görülmektedir.
.jpg)
C.J.Reppen
Siyah Beyaz fotoğrafta (7) Numarada gösterilen Norveç’li C.J.Reppen deniz sigortası, buharlı gemicilik şirketlerinin acentesi, komisyoncu ve brokerdir.
Reppen (C. J.) & Cies. bürosu: Çömlekçi Sokağı No. 14, Galata ve evi Kabristan Sokağı No. 39, Pera/Beyoğlu’nda idi.Buradaki “Cies” - Compagnies (şirketler), “Agents de Cies d’assurances” - sigorta şirketlerinin acenteleri, “Navigation à vapeur” - buharlı gemicilik/buharlı deniz taşımacılığı, “Courtiers maritimes” - denizcilik brokerleri/simsarları anlamındadır. Bu kayıt C.J. Reppen firmasının yalnızca ticaret yapan bir şirket olmadığını; sigorta acenteliği, buharlı gemi acenteliği, ve brokerlik faaliyetlerini birlikte yürüttüğünü göstermektedir.
.jpg)
Nicolas G.Aperguis
Siyah Beyaz fotoğrafta (8) Numarada gösterilen Nicolas G.Aperguis’in asıl mesleği Sigorta Brokerliği idi. Firması Çakmak Sokak No.47 Pera yazılıdır. James W. Whittall, Walter Seager, Timothée Reboul ve Theodore Reppen gibi dönemin İstanbul deniz ticaretine yön veren en büyük Levanten ve yabancı armatör/acenteleriyle birlikte aynı meslek birliğinin kurucu veya kıdemli üyelerinden biri idi. Mezarı Feriköy Latin Katolik Mezarlığı'ndadır.
.jpg)
Eugene Arlaud
Siyah Beyaz fotoğrafta (9) Numarada gösterilen Eugene Arlaud, “Dersaadet Rıhtımları ve Dokları ve Antrepoları Osmanlı Anonim Şirketi” Muhasebe Müdürü idi. Bu şirket Marius Michel Paşa'ya verilen imtiyazı gerçekleştirmek amacıyla 26 Eylül 1891 tarihinde Istanbul'da kurulmuştur. Çalışma alanı: Istanbul'da Haliç kıyılarında rıhtımlar inşa etmek, gümrük antrepoları kurmak ve bunları işletmekti. Sermayesi 23.875.000 Frank'tı ve 3000 kurucu hissesi bulunyordu. 1906 yılında toplamı 17.000.000 Frank'lık, yıllık % 4 faizll, herbiri 500 Frank değerinde 34.000 adet tahvil çıkarmıştır. 1929 yılında faaliyetine devam etmekteydi.
.jpg)
Louis Tourtet
Siyah Beyaz fotoğrafta (10) Numarada gösterilen Louis Tourtet,“Compagnie des Messageries Maritimes” acentesi idi. Firması Pera, Tom Tom Sokağı No.21 kayıtlıdır. Sina Akşin'in İstanbul Hükümetleri ve Milli Mücadele adlı tarihi çalışmasında yer alan bilgilere göre; Louis Tourtet, Mondros Mütarekesi sonrası İstanbul'daki Fransız Ticaret Odası (Chambre de Commerce Française de Constantinople) bünyesinde etkin rol oynamış ve yazmanlık (sekreterlik) görevini üstlenmiştir. İstanbul'un işgal döneminde müttefik devletlerin ticari ve bürokratik faaliyetlerinde yer alan Tourtet, o dönem resmi yazışmalara ve raporlara imza atan kilit isimlerden biridir
.jpg)
Chavdarov Noicoff
Siyah Beyaz fotoğrafta (11) Numarada gösterilen Chavdarov Noicoff, Bulgar Buharlı Vapur Anonim Şirketi -Bulgarsko Rechno Plavane” ve “Bulgarsko Turgovsko Parohodno Druzhestvo” acentesi idi ve Chambre Maritime des Compagnies de Navigation Étrangères Constantinople üyesi idi. Firma adresi: Kara Mustafa Paşa sokak Cite Français No.17 Galata ve ev adresi: Thamm aptmanı No.4 Pera idi.
.jpg)
James Whittall
Siyah Beyaz fotoğrafta (12) Numarada gösterilen James Whittall ünlü bir Moda’lıdır.
Whittall ailesinden James Whittall 1819 yılında İzmir- Bournabat(Bornova)’da Big House dedikleri evinde dünyaya geldi. C.Whittall & Co.’nun kurucusu Charlton Whittall ve Magdelen Blanche Giraud Whittall’un oğlu idi. Annesi Magdelen Blanche Giraud 1823 doğumlu idi. 1912 yılında vefat etmiştir. Pilexandre Giraud’un kızı ve Jean Baptiste Giraud’un torunu idi.İstanbul’da J.W. Whittall & Co. vapur acentesi firmasının kurucu olan Sir James William Whittall aynı zamanda British Chamber of Commerce- İngiliz Ticaret Odası’nın kurucusu ve başkanı idi. 1910 yılında Moda’daki evinde vefat etmiştir. Mezarı Haydapaşa’daki Kırım Harbi /İngiliz Mezarlığı’ndadır.Eşi Samuel Barker’in kızı Buca 1840 doğumlu Edith Anne Barker idi. 1935 yılında vefat etmiştir.
.jpg)
Walter Seager
Siyah Beyaz fotoğrafta (13) Numarada gösterilen Walter Seager ailesinin geçmişi Kırım Savaşı günlerine kadar uzanmaktadır; Osmanlı İstanbul’nda adı geçen ilk Seager Kırım Harbi sırasında ilk buharlı gemiyi getirmiş ve Kırm Harbine bu vapuru ile katılmışsa da Balakalava Muharebesi'nde öldü. O sırada İstanbul’a yerleşmiş olan ailesinden 17 yaşındaki oğlu John Seager, birçok tanıdığının desteğiyle nakliye şirketini yeniden canlandırdı. Kırım Savaşı kurbanları için bir hastane işleten Florence Nightengale ile arkadaş oldu ve çok ihtiyaç duyulan malzemeleri temin etmede büyük ölçüde yardımcı oldu. En büyük oğlu Walter Constantine Seager’dir.
Seager ailesinden;Edward Seager- 1809'da Poole, Dorset'te doğdu. Gemi sahibi ve nakliye acentesiydi. Türkiye'ye yerleşen ilk Seager'dı. 1847/48'de ailesiyle birlikte İstanbul'a taşındı. Boğaz'a buharlı gemi taşımacılığını başlattı. İngiliz ordusu için Kırım, Rusya'ya nakliye işlerini yürüttü. 1854'te (45 yaşında) Balaklava, Kırım'da öldü.
Edward Seager’in oğlu John Seager 1838'de Poole, Dorset'te doğdu. Genç yaşta ailesiyle birlikte İstanbul'a taşındı. Yün/mohair tüccarı oldu ve Cunard nakliye acenteliğini aldı. 1907'de (69 yaşında) Wimbledon, Londra'da öldü.
John Seager’in oğlu Walter Constantıne Seager- 1876'da Bebek'te doğdu. Vapur acentesi (Cunard) ve diğer işletmelerle uğraştı. Walter Seager & Co.'yu kurdu. 1934'te (58 yaşında) Bebek'te vefat etti. Walter Seager de çok girişimci bir tüccar idi. Kurucusu ve başkanı olduğu “Walter Seager & Co.” Galata Rıhtım Caddesi Çinili Rıhtım Han’da idi. “British Insulated And Helsby Cables Ltd.Prescot & Helsby” fabrikaları acentesi olarak 11 Kasım 1913 tarihinde Midilli Adası’nın elektrikle aydınlatılması tesisatını üstlenmek üzere teklifte bulunmuş ve teklifi kabul edilerek Midilli Adası’nda ilk aydınlatma ve işletme hakkını almıştır.
.jpg)
L.Endemann
Siyah Beyaz fotoğrafta (14) Numarada gösterilen (Chambre de Commerce Française de Constantinople) bünyesinde etkin rol oynamış ve yazmanlık (sekreterlik) yapmıştır.
.jpg)
C.A. Theodoridi
Siyah Beyaz fotoğrafta (15) Numarada gösterilen C.A. Theodoridi, Théodoridi &Co. firmasının sahibi olarak broker ve Cies de Navigation a Vapeur’un acentesi idi. Firması Galata Rıhtım Caddesi Lloyd Han No. 86-91’de idi. C. Théodoridi aynı zamanda Belçika ve ABD adına Liman Kaptanı idi.
.jpg)
Georges Schrimpf
Siyah Beyaz fotoğrafta (16) Numarada gösterilen Georges Schrimpf Cie Marseillaise de Navigation a Vapeur Fraissinet & Cie. genel acentesi isi. Firması Cité Yazıcı Apartmanı Helbig No.17 Pera’da idi.
.jpg)
Theodore Reppen
Siyah Beyaz fotoğrafta (17) Numarada gösterilen Theodore Reppen, Norveç fahri konsolosu ve Cies Navigation a Vapeur ve Cie Lux temsilcisi idi. Firması Voyvoda Caddesi İnayet Han No.52 Galata’da idi. Evi Cité Yazıcı Apartmanı. Helbig No.5 Pera idi.
.jpg)
Bodgan De Jugowich
Siyah Beyaz fotoğrafta (18) Numarada gösterilen Bodgan De Jugowich Rus ticaret gemilerine ait firmaların genel acentesi idi. Firma adresi: Galata, Ali Han K.3 ve ev adresi; Galatasaray Pasajı No.10 Pera idi.
.jpg)
John F.Rizzo
Siyah Beyaz fotoğrafta (19) Numarada gösterilen John F.Rizzo Tünel Pasajı’nda F.Heald et Rizzo firmasının sahibi idi. Galata Küçük Millet Han No.20-21’de olan Edgar F. Rizzo brokerdi. Ev adresi Tünel Pasajı Maison No.1 Pera(Beyoğlu) idi
.jpg)
Laurent Reboul
Siyah Beyaz fotoğrafta (20) Numarada gösterilen Laurent Reboul Cervati’nin “Indicateur Oriantle” 1908 yıllığında Timothee Reboul kayıtlı iken mevcut değildir. Ancak 1914 yıllığında kaydı görülmektedir.1914 yıllığında Timothée Reboul N.Paquet et Cie. ve Cie Nationale Belge de Transports Maritimes ( Adolphe Deppe d’Anvers) genel acentesi olarak ve Adres olarak Tophane rıhtımları olarak yeralırken, Laurent Reboul, Hamalbaşı Sokak No.44 Galatasaray Pera adresinde N.Paquet et Cie. ve Cie Nationale Belge de Transports Maritimes ( Adolphe Deppe d’Anvers) genel acentesi olarak kayıtlıdır. Vapur acentesi ve donatanı Timothée Reboul, İstanbul’daki Reboul ailesinin önemli üyelerinden biriydi ve Fransız/Levanten Reboul ailesinin bir mensubuydu. 6 Kasım 1902'de kurulan Chambre Maritime des Compagnies de Navigation Étrangères Constantinople'ın ilk yönetim kurulunda yer aldı. 1912 yılında başkan seçildi. Başkanlığı 1912–1919 dönemine kadar devam etti; bu dönem Balkan Savaşı ve I. Dünya Harbi yıllarını kapsıyordu. 1912'deki seçim kaydında mesleği/konumu “Agent de la Compagnie A. Deppo” olarak yeralmıştır İstanbul'da vefat etti ve Feriköy Latin Katolik Mezarlığı'na defnedildi.
Reboul ailesinde Timothée, Laurent, Alexandre, Jean César, Lucien Laurent gibi isimler tekrar tekrar kullanılmış. Rebul ailesinden Reboul Eczanesi 'nin kurucusu Jean César Reboul'ün babası k Lucien Laurent Reboul idi. İstanbul’a yerleşmiş Reboul ailesinin iki önemli kolundan birinin Alexandre Timothée Reboul tarafından Fransız vapur şirketleri acenteliğiyle, diğerinin ise Jean César Reboul tarafından eczacılıkla temsil edilmiştir.
Reboul ailesinin evleri Kadıköy-Moda/ Bahariye’deki Saint Joseph Lisesi yokuşu karşısındaki
sıra everde yeralıyordu.
Fransız tüccarların yurt dışına yerleşmek için Marsilya Ticaret Odası'ndan izin almaları gerekiyordu. Marsilya Ticaret Odası Arşiv kayıtlarına göre, Reboul ailesinden 4 Ağustos 1800 Marsilya doğumlu Alexandre Jean Baptiste Gaspard Reboul Kapitülasyonların sağladığı imkanları görerek İzmir’e yerleşmeye karar verdi. Alexandre Jean Baptiste Gaspard Reboul’a izni 9 Aralık 1823'te verildi. 1824'te İzmir'e geldi ve 1 Haziran 1825'te İzmir'de St. Polycarpe'de Fransız bir tüccarın kızı Elisabeth Hélène Séraphine Tricon ile evlendi. Ailenin İzmir'de ve 1830'larda taşındığı İstanbul'da 8 çocukları oldu. Alexandre Reboul 6 Mart 1857'de İstanbul'da öldü.
Indicateur Oriantale 1885 yıllığında César Reboul ve Timothée Reboul hakkındaki bilgilerin olduğu sayfada, Timothée Reboul Fransız Paquet et Cie ve Le Cercle de Transport sigorta şirketi temsilcisi kaydı vardır.Adres ise Mumhane, Kılıç Ali Paşa Caddesi No.114 Galata’dır.
Timothee Reboul aynı zamanda Chambre de Commerce Français de Constantinople- Fransız Ticaret Odası –İstanbul üyesi idi.
.jpg)
Vapur acentesi ve donatanı olan Timothée Reboul
Vapur acentesi olan Timothée Reboul 6 Kasım 1902'de İstanbul'da kurulan Chambre Maritime des Compagnies de Navigation Étrangères Constantinople’un ilk yönetim kurulunda yeraldı. Compagnie Deppe İstanbul’un ve Navigation Paquet & Cie. ‘nin acentesi idi. Timothée Reboul 1912'de ise Chambre Maritime des Compagnies de Navigation Étrangères Constantinople'a başkan seçildi ve I. Dünya Harbi koşullarında 1919 yılına kadar bu göreve devam etti. Olağanüstü koşullar nedeniyle başkanlığı 1919'a kadar sürdü.
22 Eylül 1828 tarihli Hollanda İzmir Konsolosluğu kaydında, Reboul ailesinden Laurent Reboul Alexandre Timothée Reboul & Elisabeth Tricon çiftinin oğlu Laurent Timothée Reboul olarak belirtilmiştir. Belgede tanıklar arasında İzmir'in ünlü tüccarı Charlton Whittall de yeralmaktaydı. Akademik bir araştırmada Laurent Charles Timothée Reboul'ün 21 Eylül 1828'de İzmir'de doğduğunu, 1858'de İstanbul'da Marie Iphigénie Marinovic ile evlendiğini ve Trabzon'da dört çocuğu olduğu belirtilmiştir. Trabzon’da Messageries Maritimes, Paquet, Fabre Lines gibi Fransız denizcilik şirketlerinin acentesi idi ve 1865'te Belçika'nın Trabzon konsolosu oldu. Fahri konsolosluk tüm levanten gemi acentelerinin çok önem verdiği bir dış ülke ilişkisi sayılmaktaydı ki, Cumhuriyet yıllarından bugüne aynı alışkanlıkların devam ettiği görülür.Reboul ailesinden İstanbul yaşamış olanlar; Alexandre Reboul, César Reboul, Gustave Reboul, Jean César Reboul, Laurent Reboul ve Timothée Reboul’dür. Timothée Reboul'ün kızı ve Laurent Reboul'ün torunu Yvonne Reboul 1917'de Michel Akavi ile evlenmiştir.
Vapur donatanlerı ve Acenteleri tarihi’ni çalışırken Timothee Reboul ailesi hakkında şu bilgilere ulaşmıştım;Timothée Reboul’ün aile kökleri 1682 yılına Marsilya’ya kadar gidiyor. İzmir’e göçeden ilk Reboul ise Alexandre Jean Baptiste Gaspard “Timothée” Reboul. 4 Ağustos 1800’de Bouches - du - Rhone, Cote d’Azur’de dünyaya geldi. İzmir’e göçetti ve 1 Haziran 1825’de Bornova’daki Saint Policarpe Kilisesinde Elisabeth Helene Séraphine ile evlendi. Reboul ailesinin bir grubu İstanbul’a yerleşti. 6 Mart 1857 tarihinde 56 yaşında İstanbul’da öldü. 1902 yılında yönetim kurulunda yeralan Timothée Reboul, 1912-1914 yılları arasında “Dersaadet Şambır Maritime de Campani dö Navigasyon Etranger Cemiyeti”nin başkanlığını üstlendi. Böylece kuruluştan itibaren ilk başkan M. Charles Dechaud’dan sonra yönetim kurulu başkanlığını üstlendi. İstanbul’da vefat etmiştir. Mezarı Feriköy’deki Latin Katolik Mezarlığındadır. Timothée Reboul’dan sonra yönetim kurulu başkanı seçilen E. Laboussiere Messageries Maritimes’in Vapur Acentesi’ydi.
.jpg)
Elie L. Efremiedes
Siyah Beyaz fotoğrafta (21) Numarada gösterilen Elie L. Efremiedes kaydı vardır. Francfortoise, La Fédérale, Caisse Paternelle & de la Cie Pataleon Denizcilik şirketi sekreteri ve veznedarı olarak belirtilmiştir. S.Efremides aynı soyadı taşıyan bir başka kişi olmalıdır.
.jpg)
Demeter Mango
Siyah Beyaz fotoğrafta (22) Numarada gösterilen Demeter Mango XIX. yüzyılda Sakız’dan İstanbul’a gelen baba tarafından Ceneviz kökenliydi ve Katolik olarak vaftiz edildiği halde İstanbul’da Ortodoksluğu benimsemişti. Cornucopia Dergisi Sayı:19, Yıl 199’da Mango ailesi hakkında önemli bir anlatım yayınlanmıştır. Mango ailesi Yunan ayaklanması (1821) sırasında Sakız Adası'nı terk ederek Kiklad Adaları'ndaki Syra adasına sığınmıştı. Osmanlı İmparatorluğu Tanzimat reformları altında refaha kavuşmaya başlarken, Yunanistan özgür ama açlık çekiyordu; bu nedenle 1840'ların başlarında İstanbul'a taşındı. Adalardan Osmanlı Türkiye'sine yapılan önemli bir göçün parçasıydı. İstanbul’a göç eden Mango ailesinden Anthony Mango, 1880'ler ve 1890'larda Hamburg'dan Karadeniz'e kadar kömür ikmal istasyonları kurarak büyük bir servet kazandı ve ardından Foscolo Mango Buharlı Gemi Şirketi'ni kurdu. Ortağı Foscolo ise Korfu adasında Venedikli bir aileden geliyordu.Kömür ikmal istasyonları girişimi, Hamburg'dan Odessa'ya kadar uzanan ve Pire, İstanbul, Novorossisk gibi Akdeniz çevresindeki istasyonları da içeren, kendi başına yaptığı devasa bir girişimdi. Mango ailesi kömür ticareti ve daha sonra nakliye işi sayesinde çok zengin oldu . Nakliye işi yüksek maliyetli bir iş olduğu ve atıl gemilerin hızla büyük bir yükümlülük haline geleceği için, ailenin serveti Büyük Buhran ile iflas etti.
1918-1922 yılları arasındaki Müttefik işgali sırasında, aile şirketi aslında Marine Manutention adı verilen bir kartel oluşturan diğer gemi acenteleriyle bir araya geldi. "Manutention" kelimesi; gemi acentelerinin hizmetlerini sürdürmesini anlamına gelmektedir. Ancak bu dönemin ardından İstanbul, Rusya ile ticaretin kesilmesi ve Türkiye'deki yeni milliyetçi rejimin geleneksel ticari faaliyetleri giderek kısıtlaması nedeniyle büyük bir düşüş yaşanmış ve 1929'daki büyük ekonomik bunalım Mango ailesinin sonu olmuştur.
.jpg)
James La Fontaine
Siyah Beyaz fotoğrafta (23) Numarada gösterilen Türkiye’deki James La Fontaine ailesi;
İlk James La Fontaine, Jean Gedeon La Fontaine ve eşi Marie Francoise'in (kızlık soyadı Morier) ikinci oğlu olup Cenevre'de doğmuştur. Çok gençken, dedesi Isaac Morier'in (Vevey'li) teşvikiyle İngiltere'ye gitmiş ve yedi yıl orada kaldıktan sonra, III. George döneminde İngiliz vatandaşı olmuştur. James La Fontaine,Levant Şirketi'ne üye olduktan sonra İzmir'e gitti ve burada Londra'dan Edward Hayes ile ortaklık kurarak Hayes La Fontaine ve Co. adıyla iş yaptı.
1797'de İzmir'de Venedik kökenli Maria Cocchini della Grammatica adlı bir İzmirli kadınla evlendi. Bu evlilikten dokuz çocuk dünyaya geldi; isimleri şunlardır:Charles Constantine, Frederick, Edward, James, Marianne, Caroline, Henriette, Anna, Adéle. James la Fontaine , 3 Temmuz 1826'da öldü ve İzmir'deki Point'te bulunan Anglo-Alman Mezarlığı'na defnedildi.
Aileden Charles La Fontaine, İstanbul'daki imtiyaz sahipleri Zarifi Kardeşler ile bağlantılı olarak ve onların isteği üzerine, Makedonya'daki Pelion Gümüş Kurşun Madenlerinin yönetimini üstlendi; burada, Zaghora'da veya yakınlarında, cevher kırmak için bir değirmen kurulmuştu. Fakat bir zaman sonrasında Makedonya'daki görevinden istifa ederek İstanbul'a döndü ve varışından kısa bir süre sonra, 1856 veya 1857'de İzmir'deki Osmanlı Bankası Müdürlüğü teklifini kabul etti. İzmir'de çok uzun süre kalmadı; İstanbul'daki Banka Müdürü Bay Ede'nin istifasının ardından, Bay Ede'nin yerine başkente atandı ve bu arada kardeşi Frederick İzmir'e görevlendirildi. Birkaç yıl sonra, bir dizi İngiliz ve Fransız finans devi, Sultan Abdülmecid'den Türkiye genelinde şubeleri olan İmparatorluk Osmanlı Bankası'nı kurmak için bir izin aldı. Osmanlı Bankası varlığını sona erdirdi ve daha büyük kuruma dahil edildi. Charles, İstanbul'daki Dette Publique'e Genel Müdür olarak atandı ve bu görevi 23 Aralık 1884'teki ölümünden bir yıl öncesine kadar sürdürdü. Zarifi Kardeşler ile bağlantısından önce, Charles, babasının 1825'teki ölümünden sonra İzmir ve İstanbul'daki Hayes La Fontaine & Co. firmasının kıdemli üyesiydi. Kendisi ve büyükbabam Edward, İstanbul şubesini yönetiyordu. Kardeşi Frederick ise İzmir'deki firmanın müdürüydü. Hayes La Fontaine & Co. firması 1852 veya 1853 civarında tasfiye edildi.
Edward la Fontaine , en büyük kardeşi Charles Constantine ile birlikte Hayes La Fontaine & Co. firmasının İstanbul şubesini yönetti. 1852 veya 1853'te tasfiye edildikten sonra, Kırım Savaşı sırasında (1853-56) kendi hesabına ve kendi adına iş kurdu, çeşitli İngiliz Buharlı Gemi Şirketleri için acentelik yaptı ve ayrıca kömür, bakır, demir ve zift ticareti yaptı. Daha sonraki yıllarda, Bibby Buharlı Gemi Hattı'nın (daha sonra Fredk. Leyland & Co.) ve Royal Insurance Co.'nun acentesiydi.
.jpg)
Theodor Nicolaus Curmisi
Siyah Beyaz fotoğrafta (24) Numarada gösterilen Theodor Nicolaus Curmisi Cervati’nin “Indicateur Oriantle” 1908 yıllığında N.Curmusi olarak mevcuttur ve Galata Mehmed Ali Paşa Han No.18 adresinde “N. et Cie Courtiers Maritimes” brokeri olarak yeralmaktadır.
Bu sayfada başka mesleklerde olan Galata’da Alexandre Curmissi ve İzmir’de Demonstone G.Curmissi soyadları görülmektedir. SALT Araştırma dijital arşivlerinde yer alan kayıtlara ve dönemin belgelerine göre, Theodor Nicolaus Curmusi (Theo. N. Curmusi), 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başında Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul'da faaliyet göstermiş Levant kökenli bir iş insanı, ithalatçı ve gemi acentesi idi.
1890 yılında kurduğu şirketiyle İstanbul limanlarında uluslararası deniz taşımacılığı yapmıştır. Özellikle İtalya merkezli Navigazione a Vapore Triestina "COSULICH" gibi büyük denizcilik şirketlerinin İstanbul genel acenteliğini üstlenmiştir. Ofisi Galata rıhtımındaki Çinili Rıhtım Han'da bulunmaktaydı.Amerikan ürünlerinin Osmanlı pazarına girmesinde etkin rol oynamış, ABD menşeili tarım ve sanayi mallarının İstanbul ve Romanya distribütörlüğünü/ithalatçılığını yürütmüştür. İstanbul’daki “American Chamber of Commerce” yönetim kurulu üyeliğini ve denetçiliğini üstlenmiştir.
Giritli bir aileye mensuptur. Girit Adası'ndan Nikolaus Curmusi’nin oğlu olup, ailesi İzmirli ünlü tütün tüccarı Panayotis Lagoudakis'in kızı Aspasia Lagoudakis ile evlenmiştir.
Margharita Curmusi ile evliydi ve geniş bir aileye sahipti. Aileye ait kişisel fotoğraflar ve dönemin anı belgeleri (Cristina Casanova Arşivi vb. üzerinden) günümüze aktarılmıştır.
Cumussi konusunda araştırma yaparken 1906 tarihli fotoğrafta yeralmayan bazı acente görevlilerinin isimlerine de rastladım. Bu isimlerden biri Constantine Lentzo’dur. Tatavla/Kurtuluş Caddesi 12 Pera adresindeki Rus Buharlı Gemi Seyrüsefer Şirketi acentesinin işletme bürosunda yükleme-boşaltma (tahmil- tahliye) işlerinde görevli idi.
I.Dünya Harbi sonrasında Vapur Donatanları ve Acenteleri’nin tarihsel süreci
I. Dünya Harbi sona ermiş, Osmanlı İmparatorluğu tarihe karışmış ve yerine Türkiye Cumhuriyeti kurulmuştur. Böylece 1925 yılı Mayıs kayıtlarına baktığımızda İstanbul’da faaliyet gösteren gemi acenteleri şöyle verilmektedir:
-A.John Galani, Merkez Rıhtım Han, Galata.
-A. Cabaud (Theodore N. Curmussi’nin varisi) ve White Star, White Star
-Dominion & Red Star düzenli hat firmalarının genel acentesi; Merkez Rıhtım Han, Galata.
- C. Vuccino, Cité Français, Galata.
-D. Brazzafolli, Mumhane, Galata.
- Dabcovich & Co., Eski Lloyd Han, Rıhtım Cad. Galata.
- Danon & Danon, Kendros Han, Galata.
-Eustathopoulo, Nap. & Sons. Kara Mustafa Sokak, Ali Ekber Han, Galata.
-Edward La Fontaine & Sons; Mehmed Ali Paşa Han. No. 56-57 Galata.
-Jacob Lupovitz, Voyvoda Cad. Voyvoda Han, Galata.
-James. W. Whittall. Ltd., Aşirefendi Cad. Sansar Han, Sirkeci.
-Lourent Reboul, Galata.
-Mango Foscolo, Mango & Co. Ltd., Hovagimyan Han, Rıhtım Cad. Galata
-Manuelidis G.A., Bros, Cité Français, Galata.
-Nahum & Gormezano., Büyük Kınacı Han, Galata.
-Pauer, E.C. & Co. Soc. An. Commerciale Fiumana, Erzurum Han No. 21-22, Galata.
- Rizopoulos, C.P. & D. G. Araboğlu, Rıhtım Cad. No. 46, Galata.
-Tagaris T.P. Merkez Rıhtım Han, Galata.
-The Turkish American Shipping & Trading Co., Hayri Araboğlu & Co. Arabyan Han VI Galata.
-Victor Algranti, Yeni Han, Sirkeci.
-Walter Seager & Co., Çinili Rıhtım Han, Galata.
***




Yorum Yazın
E-posta hesabınız sitede yayımlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişdir.